U leest...

Nieuws

Organisaties zijn verslaafd aan symptoombestrijding

De manier waarop we met belangrijke dilemma’s omgaan is mooi te illustreren aan de hand van de manier waarop we tegen organisaties aan kijken. Volgens Jaap Schraveling zijn we geneigd om organisaties te beschouwen als machines. Deze neiging wordt door Jaap Schraveling ook wel ‘mechanisch denken’ genoemd. We gebruiken het beeld van de machina als metafoor en kijken door een ‘mechanistische’ bril naar de werkelijkheid.

De reden dat mechanistisch denken zo veel wordt gebruikt is dat het mechanistisch wereldbeeld zo goed aansluit bij onze behoefte aan controle over onze omgeving. De gedachte dat ons leven bestuurbaar is, dat onze omgeving controleerbaar, beheersbaar en maakbaar is geeft ons (overigens geheel ten onrechte) een gevoel van veiligheid.

Mechanistisch denken heeft enorm veel kracht. Het heeft ons gebracht waar we nu zijn. De keerzijde van mechanisch denken is echter dat we geneigd zijn om in probleemsituaties snel te handelen. Ons brein brengt ons lichaam in staat om actie te ondernemen nog voordat we dat in de gaten hebben. We focussen hierbij op onderdelen en niet op het geheel. Hierdoor kiezen we volgens Schraveling vaak als oplossing om een niet goed functionerend onderdeel te vervangen of te reviseren, net zoals in een machine.

Het mechanistisch denken gaat echter voorbij aan het feit dat elk onderdeel van een organisatie in verbinding staat met andere organisatieonderdelen. Door een eenvoudige en snelle oplossing te kiezen kan het probleem op termijn weer terugkeren. Een bekend voorbeeld is volgens Schraveling de repressie van terrorisme. Oorlog tegen terrorisme lijkt het terrorisme eerder aan te wakkeren dan te verminderen. Een ander voorbeeld dat Schraveling noemt is dat de aanleg van nieuwe wegen het fileprobleem niet oplost.

Van complexe systemen is het volgens Jaap Schraveling niet mogelijk om te voorspellen wat het geheel zal doen, op basis van de eigenschappen van de onderdelen. De relaties van deze onderdelen zijn immers niet-lineair. Door de aandacht van de onderdelen te verschuiven naar het geheel en door oorzaak-gevolg relaties te zien zoals ze echt zijn, namelijk complex en hoewel beschrijfbaar, maar in hun uitkomst niet voorspelbaar, verlaten we het mechanistische denken en gaan we systeemdenken.

Volgens Jaap Schraveling is het systeemdenken een goed alternatief wanneer de oplossingen van het  mechanistisch denken niet kunnen voorkomen dat de problemen steeds weer terug keren. Systeemdenken stelt ons in staat om op zoek te gaan naar integrale, structurele oplossingen voor problemen, door bijvoorbeeld naar de samenhang tussen de onderdelen te kijken en ook na te denken over wat de drijvende krachten zijn die ervoor zorgen dat het probleem in stand gehouden wordt.

In veel organisaties is vaak de druk om snel tot actie te komen zo krachtig dat het systeemdenken geen kans krijgt. Hierdoor worden snelle oplossingen gekozen en snelle acties uitgevoerd die het probleem op termijn kunnen vergroten. Deze neiging wordt door Jaap Schraveling de verslaving aan symptoombestrijding genoemd.

Jaap Schraveling werkt als associate professor Organizational Psychology aan de Nyenrode Business Universiteit. De inhoud van dit artikel is ontleend aan het boek Systeemdenken, van goed bedoeld naar goed gedaan van Jaap Schraveling, Bill Bryan en Michael Goodman (2012), uitgeverij Sdu Uitgevers bv.

Discussie

Geen reacties for “Organisaties zijn verslaafd aan symptoombestrijding”

Schrijf een reactie

Rubrieken

Meest doorgestuurd